Handwerken... maar dan anders

Vakantie...

Tijd om mooie, bijzondere, indrukwekkende, verrassende en gekke tentoonstellingen te bezoeken.

 Vandaag gingen we naar I'm Your Mirror van de Portugese kunstenares Joana Vasconcelos (1971), in onze eigen Rotterdamse Kunsthal.

Wat een kleuren, wat een indrukken, wat een geweldige kunstzinnige ambachtelijkheid. En wat een dwarsheid ook: niets is wat het lijkt, je wordt constant op het verkeerde been gezet.

 Hierboven zie je het meterslange Finisterra, met enkele details: helemaal gehaakt in prachtige kleuren wol en gevat in een enorme, traditionele schilderijlijst.

 En deze kikkers zijn gemaakt van keramiek en omgehaakt met fijn, kunstig en kleurig haakwerk.

 Vasconcelos is een dwarskont en een strijdbaar feministe, die tegelijkertijd de oude ambachtelijke cultuur en tradities van Portugal in ere houdt. En niet schuwt de hele werkelijkheid op zijn kop te zetten.

 Een giraffenkop (dankjewel, Floor!). Helemaal bekleed met fijn haakwerk.

 Of een slang van keramiek.

Dit keer overtrokken met een fijn netwerk van frivolité.

 Een dwarskont is ze. Niet wars van het aan de orde stellen van maatschappelijke vraagstukken als vrouwenemancipatie, genderidentiteit en onderdrukking.

Materialen gebruikt ze op verrassende, humoristische wijze. En vormt ze om tot metaforen van de werkelijkheid. Zoals deze drie lotusbloemen in de kleuren van de Portugese vlag, opgebouwd uit, jawel... strijkijzers. Die nog bewegen ook. En zo nu en dan wat stoom afblazen...

 Of de reusachtige naaldhakken, opgebouwd uit een enorme hoeveelheid pannen en deksels, met als titel Marilyn, verwijzend naar de afwezige eigenaar van de hakken: Marilyn Monroe.

 Terug naar het textiel: de 23 meter lange sculptuur die Material Girl heet en waarin de strijdbare en creatieve geest van de vrouw centraal staat.

 Geweldig om te zien hoe - onder veel meer - doodgewoon haakwerk (met de hulp van zestig medewerkers van de kunstenaar) hier is toegepast in een indrukwekkend, humoristisch en fantastisch kleurrijk geheel waar je niet op uitgekeken raakt.

 Al die stoffen, materialen en kleuren...

 Nog tot 17 november in de Kunsthal in Rotterdam:

Joana Vasconcelos, I'm Your Mirror.

Een absolute aanrader!

Nieuwe sjaal in de maak...

 Het is er echt weer voor: een mooie, zachte, warme, wollige sjaal in een roomwitte basiskleur, met alle mogelijke kleurtjes subtiel in de draad verwerkt.

Hij is alleen nog niet af! Het patroon haakt wel snel hoor (haaknaald nummer 5,5) dus ik heb goede hoop dat ik hem deze winter nog kan dragen.

 Het is heel eenvoudig: steeds een stokje en een losse. Maar het spannendste komt als dat gedeelte klaar is en de sjaal zo'n twee meter lang is: dan wordt vervolgens de dikke draad van de streng op de bovenste foto door de "hokjes" gevlochten, met franjes aan de beide uiteinden, waardoor het echt een warme sjaal wordt. En dat alles in zachte merinowol met een beetje alpaca.

 Gisteren kwam mijn alweer derde blogboek binnen. Sinds 2010 zet ik zo nu en dan wat op mijn blog over de handwerkjes waar ik mee bezig ben. Het is erg fijn om alles ook in een uitgeprinte versie te hebben (compleet met alle foto's en opmerkingen), zeker in de vorm van zo'n mooi gebonden boek.

De laatste jaren maak ik minder blogjes dan in het begin (een niet onbekend verschijnsel in blogland), dus het derde boek is wat dunner dan de vorige twee. Maar ik ben er niet minder blij mee. 

Ik laat zo'n boek maken in Amerika, bij Blog2Print: online kan je het geheel volgens je eigen wensen samenstellen en binnen twee weken heb je het dan thuis.  

En tenslotte: het nieuwste nummer van Quiltmania, vanmorgen gekocht.

Wat wil je nog meer op je vrije woensdag!

Haute couture: Jan Taminiau en Viktor&Rolf

 Eigenlijk ben ik helemaal niet zo'n "modetype"...

Maar als je eenmaal de creaties van Jan Taminiau van dichtbij hebt gezien, ben je om. Dat ambachtelijke, dat pure handwerk... Zó mooi, zo inspirerend...

 Op dit moment is in het Centraal Museum in Utrecht de tentoonstelling Jan Taminiau - Reflections (nog t/m 26 augustus): een overzicht van het werk van de pas 42-jarige couturier. Maar ook een inkijkje in zijn inspiratiebronnen, zijn experimenten en zijn ideeën.

 Fantastisch mooie stoffen in prachtige kleuren...

 En overal dat schitterende borduurwerk...

Hier bijvoorbeeld in de japon die koningin Máxima droeg op de 50ste verjaardag van haar echtgenoot in 2017.

 En inderdaad: ook de koningsblauwe kroningsmantel uit 2013 is aanwezig op deze tentoonstelling, evenals de bordeauxrode avondjapon.

Je kunt er met je neus bovenop en het borduurwerk gedetailleerd bewonderen (nou vooruit: er zit een glaswandje tussen...)

 Diep onder de indruk was ik in de kleine ruimte aan het einde van de tentoonstelling, waar een selectie van Taminiau's borduurstalen te zien is.

Probeersels, ideetjes, experimenten met kleuren en materialen... je kunt het allemaal van heel dichtbij zien en je laten meevoeren op zijn gedachtenstromen.

 Stuk voor stuk waanzinnig mooie lapjes..

==================================================

 Van een totaal andere orde, maar minstens zo inspirerend vond ik de tentoonstelling Viktor&Rolf: Fashion Artists 25 Years in de Kunsthal in Rotterdam (nog t/m 30 september). De 25-jarige samenwerking van Viktor Horsting en Rolf Soeren heeft inmiddels de prachtigste creaties opgeleverd. Soms rebels, eigenzinnig en ronduit "gek", maar zonder uitzondering van een grote schoonheid en met vaak extreem materiaalgebruik.

 De bruidsjapon van prinses Mabel uit 2004, ja, die met die strikken!

 En strikken komen vaker voor. 

 Japon uit de Cutting Edge Couture Collection: hiermee symboliseerden Viktor&Rolf de problematiek van de financiële crisis.

 En dan zie je ineens dat ook deze grote modeontwerpers op zeker moment gewoon teruggrijpen naar zoiets "eenvoudigs" als bloemen van hexagonnen...

Ook deze tentoonstelling - met rondom behang dat gemaakt is van talloze schetsjes van de beide ontwerpers - is een absolute aanrader!

Over schoollapjes en andere oude huisvlijt...

 In een Tilburgs antiquariaat vond ik vorige week deze twee schoollapjes, afkomstig uit het Belgische plaatsje Berlaar. Beide lapjes zijn geborduurd door M. of Mar. Verstringe, het rode in 1911 en het blauwe in 1910.

Vooral het open zoompje van het rode lapje vind ik helemaal het einde. Het blauwe lapje is afgewerkt met een blauw biesje, dat uiteraard ook met de hand is vastgezet.

 Dit soort lapjes spreekt altijd enorm tot de verbeelding... Je zou willen weten wie de maakster was en onder welke omstandigheden ze de lapjes geborduurd heeft. En waarom maakte ze er twee? Waarom eerst eentje in het blauw? Rood was veel gebruikelijker.

Vragen waarop geen antwoorden te vinden zijn.

Wel reden genoeg om m'n boeken over oude handwerken weer eens in te kijken... zoals het boek van Berthi Smith-Sanders uit 2013: Merk- en Stoplappen uit het Burgerweeshuis in Amsterdam. (Begin 2013 schreef ze er dit blogje over; het is nog steeds bij haar te bestellen.)

De weesmeisjes uit het Amsterdamse Burgerweeshuis staan ons levendig voor ogen door de schilderijen van de Duitse impressionist Max Liebermann (1847-1935). Hij schilderde rond 1880 verschillende doeken waarop deze meisjes te zien zijn, meestal juist ijverig bezig met nuttige en fraaie handwerken.

En laat nou net in het Haagse Gemeentemuseum de tentoonstelling Max Liebermann, Een zomers impressionist te zien zijn (nog t/m 24 juni)...

 Rustpauze in het Amsterdamse weeshuis, 1881-1882

 Naailes in het Amsterdamse weeshuis, 1877

 Binnenhof van het Amsterdamse weeshuis, 1876

Duidelijk zichtbaar zijn de roodwitte uniformen die de meisjes droegen. Naar verluidt had Liebermann op zijn verzoek een uniform in zijn bezit gekregen, om daarmee zijn ter plaatse gemaakte schetsen naar de werkelijkheid te kunnen uitwerken.

Ook overigens is de tentoonstelling van Liebermanns werk zeer de moeite waard. Hij schilderde niet alleen handwerkende weesmeisjes, ook andere vormen van huisvlijt maakte hij tot zijn onderwerp.

 De wever, 1882

 De spinster in Dongen, 1880

Stille arbeid, ca 1885

Het is een breiwerkje waar ze mee bezig is... maar het zou evengoed een geborduurd schoollapje kunnen zijn...

Rob Scholte - Embroidery Show

Afgelopen weekend eindigde de tentoonstelling Rob Scholte - Embroidery Show, die deze zomer te zien was in de "Wolk" van museum De Fundatie in Zwolle.

Wij zagen de tentoonstelling vorige maand. Een blogje erover schrijven liet even op zich wachten... ik moest het eerst eens even laten bezinken allemaal...

Want wat was het een merkwaardig geheel... Alleen al door de hoeveelheid aan borduursels raakte de bezoeker (ik in elk geval wel) volledig overrompeld.

Het verhaal is inmiddels gevoeglijk bekend: kunstenaar Rob Scholte (ja, die van die benen...) verzamelde sinds 2005 borduurwerken, kocht er talloze in kringloopwinkels en op rommelmarkten waar ze voor een prikkie te koop waren (en nog steeds zijn), lijstte ze vervolgens omgekeerd in, voorzag ze van een handtekening en toonde ze aan het publiek.

Een boeiende vorm van "omdenken"...

 De gedachte achter dit alles was duidelijk: Rob Scholte constateerde in zijn verzameling - anonieme - borduurwerken, dat de achterkanten vaak veel levendiger en persoonlijker zijn dan de maar al te bekende voorstellingen op de voorkant.

Al die bordurende vrouwen (én mannen!) volgden, hele of halve kruissteekjes makend, netjes de - meestal voorbedrukte - patronen om vervolgens tot vrijwel identieke resultaten te komen. Aan de voorkant dan. Want aan de achterkant bleken al die handwerk(st)ers wel degelijk hun heel eigen stempel te drukken op het werkstuk.

Dat wilde Rob Scholte laten zien. En dat is hem gelukt. Zo heeft hij al die anonieme borduursters en borduurders in zekere zin hun eigen "gezicht" teruggegeven.

Slordige types die de draden zelden of helemaal niet afhechten, pietjes precies bij wie de achterkant bijna kan doorgaan voor de voorkant... ze waren allemaal vertegenwoordigd, inclusief alle gradaties daartussenin.

 Duizend borduursels hingen zo bij elkaar in Zwolle. Thematisch gerangschikt. Dus zomaar tien Laatst Avondmalen van Leonardo da Vinci. Of ettelijke Nachtwachten van Rembrandt. En ruim 25 Melkmeisjes van Vermeer.

En verder Engelse jachttaferelen, landschappen, bloemstukken, portretten, afbeeldingen naar beroemde schilderijen van oude Hollandse meesters (maar vreemd genoeg dan weer niets van iemand als Van Gogh...) etc.

Het merendeel was geborduurd op stramien - hoewel ik ook enkele fijnere, op linnen met dunner garen geborduurde stukken aantrof.

Wat maakte deze tentoonstelling voor mij nou zo ingewikkeld? Ik ben er nog steeds niet helemaal uit.

Was het simpelweg het feit dat ik zelf ook borduur? Dat wat ik hier zag in feite (en in het gunstigste geval!) het voorland is van de resultaten van mijn noeste arbeid?

Was het de herinnering aan mijn moeder, van wie ik leerde borduren, en die zelf talloze borduurwerken voltooide? Haar werken zijn - voorlopig - "veilig" bij ons: haar mooiste werkjes hangen hier aan de muur (met de voorkant in het zicht!) en zijn een dagelijks genoegen om naar te kijken.

Was het de kwestie van het beeldrecht (of auteursrecht)? Mag iemand als Rob Scholte wel met andermans veren pronken? Maar doét hij dat dan? Of heeft hij met zijn project juist alleen maar een enorme eer bewezen aan zovele anonieme borduursters en borduursters?

Laat de eindconclusie een positieve zijn: Rob Scholte heeft met zijn Embroidery Show - die hoe dan ook een lust voor het oog was - iets heel bijzonders geproduceerd. Een tentoonstelling die velen aan het denken heeft gezet, velen heeft ontroerd en velen heeft geïnspireerd.

Én: het borduren staat weer prominent op de kaart.